Istorijske činjenice

Grad Kragujevac nalazi se u centralnom delu Srbije, južno od Beograda, značajan je privredni, obrazovni, kulturni, zdravstveni i administrativni centar Šumadije i Pomoravlja. Podignut je na obalama reke Lepenice između ogranaka Rudnika, Crnog vrha i Gledićkih planina.

Na padinama Šumadije, stvoreno je, još u vreme Rimljana naselje koje zbog bujnih bukovih  šuma dobija naziv Mezija (na jeziku Iliraca - bukovina), a tek kasnije dobija naziv Šumadija.   

U turskim izvorima Kragujevac se prvi put pominje 1476. kao Karagovindža,  tipično turska palanka sa kaldrmisanim ulicama, ćepencima, sarajima i džamijom, naselje ''na putu  beogradskom, udaljeno od Carigrada 19 dana''. Turski geograf i putopisac iz prve polovine XVII veka, Hadži Kalfa, Kragujevac pominje i kao Karađofču. U to vreme srpski živalj živi iznad gradskih naselja i bavi se zemljoradnjom, zanatstvom i trgovinom.

U vreme austrijsko-turskih ratova, Kragujevac je u dva navrata bio pod austrijskom vlašću, od 1689. do 1690. i od 1718. do 1739. godine. Pod austrijskom upravom Kragujevac se pominje kao Šanac Kragujevac i iz tog perioda potiče prvi plan o izgradnji i uređenju. Kragujevačko utvrđenje izgrađeno je po evropskim principima.



Beogradskim mirom 1739. godine u severnoj Srbiji je ponovo zavedena turska uprava pa se u Kragujevac vraćaju raniji Turci i preuzimaju imanja i vlast tako da se Kragujevac ponovo razvija kao turska palanka.

Kragujevac od Turaka oslobađa Karađorđe u Prvom srpskom ustanku 5. aprila 1804. godine, ali se posle vojničkog sloma Prvog srpskog ustanka 1813. godine Turci ponovo vraćaju u Kragujevac koji je konačno oslobođen tek u Drugom srpskom ustanku 1815. godine.

Tri godine kasnije, 1818., Kragujevac je izabran za glavni grad i politički centar obnovljene Srbije u kome su smeštena sva pravna i administrativna nadleštva, ali  je stvarnu upravu i svu vlast imao knez  Miloš Obrenović.



Novi centar knez Miloš gradi na prostoru današnjeg Narodnog muzeja, Malog parka i Stare crkve i to je bio početak urbanističkog uređenja grada. Kragujevac se ubrzo širi i na levoj obali Lepenice i u to doba ima 193 kuće da bi već 1832. godine varoš imala 600 kuća i više od 2 000 stanovnika.

Kragujevac je prvi kulturno-prosvetni centar Kneževine. Od 1807. godine postoji osnovna škola koju pohađaju samo muška deca. Ovde se otvaraju prve Više škole u Srbiji, Gimnazija 1833. godine, Licej - preteča univerziteta u Beogradu 1838., Opšta zanatska škola 1845., Vojnozanatlijska škola 1845. i Učiteljska škola 1870. godine. Od 1891. godine u Kragujevcu radi i Viša ženska škola za više vaspitanje ženske dece, a pri ovoj školi je 1903. godine otvorena Ženska učiteljska škola.

Iz Beograda je 1834. godine preseljena u Kragujevac Knjaževsko-srbska knjigopečatnja sa slovolivnicom i u njoj se štampaju prve novine u Srbiji, Novine srbske.



Joakim Vujić, slavenoserbski spisatelj, po dolasku u Kragujevac 1835. godine osniva stalno pozorište Knjaževsko srbski teatar. U to vreme predstave nisu bile javne, priređivane su za kneza, njegovu porodicu i goste. Glumci su bili mladi činovnici i đaci koji su igrali i ženske uloge. Predstave je pratila Knjaževsko-srbska banda pod rukovodstvom njenog osnivača i kapel-majstora Josipa Šlezingera.

Prva apoteka u Kragujevcu otvorena je 1822. godine u prizemlju knjaževskog konaka, a služila je knezu i njegovoj sviti odakle je 1836. godine prebačena u varoš i kao državna apoteka snabdevala je sve žitelje grada.

Prva sudska ustanova u Srbiji, Sud kragujevački, osnovan je 1820. godine. U njemu se sudilo za sitnije krivice, a sudilo se po zdravom razumu pošto nije bilo pisanih zakona. Teže krivice su slate knezu na presudu.

U Kragujevcu su na skupštinama 1830. i 1835. godine objavljeni hatišerfi kojima je Srbija postala  autonomna kneževina pod vrhovnom vlašću Turaka, a pod zaštitom Rusije. Na skupštini održanoj na Sretenje, 15. februara 1835. godine, donet je Ustav nazvan Sretenjski.

Preseljenjem prestonice Srbije u Beograd, 1841. godine, zaustavlja se razvoj varoši, odlazi veliki broj činovnika, pa dolazi do opadanja zanatstva i trgovine, ali se u Kragujevcu i dalje održavaju  sve važnije skupštine.

Razvoj Kragujevca oživljava tek 1851. godine preseljenjem Topolivnice iz Beograda iz koje se kasnije razvio Vojnotehnički zavod.



Godine 1886. Kragujevac je povezan na glavnu železničku prugu Beograd - Niš, krakom od Lapova, te je prvi voz u Kragujevac stigao 10. avgusta iste godine što je bilo dočekano svečanim pucanjem iz topova.

Tokom XX veka u Kragujevcu se oseća uticaj školovanih inženjera u planiranju i izgradnji grada pa Kragujevac među prvim gradovima u Srbiji donosi ''Plan regulacije varoši Kragujevac'' čiji je autor ing Lula Davidović.

Kragujevac je bio mesto rođenja ili mesto delovanja mnogih srpskih viđenijih ličnosti, u nekoliko navrata od 1820. godine ovde boravi Vuk Stefanović Karadžić sa željom da doprinese kulturno - prosvetnom razvoju grada i Srbije.

U gradu je delovao i Dimitrije Davidović, urednik Novina Srbskih, sekretar kancelarije Kneza Miloša; Jovan Stejić, lekar, naučnik i pisac, jedan od osnivača Društva srpske slovesnosti, preteče Srpske akademije nauka i umetnosti; Josif Pančić je živeo i radio u Kragujevcu od 1847. do 1853. godine.



Svoju političku aktivnost u Kragujevcu razvija Svetozar Marković, đak Kragujevačke gimnazije i prvi socijalista u Srbiji i na Balkanu.

U drugoj polovini XIX veka u Kragujevcu su izgrađene dve bolnice, Gradska - izgorela u Prvom svetskom ratu i Vojna bolnica.

Od 1904. godine Kragujevac  se snabdevao pijaćom vodom iz Trmbaskih visova tako da je bio jedan od retkih gradova u Srbiji koji je imao pijaću vodu iz vodovoda.

Do Prvog svetskog rata električno osvetljenje imao je samo Vojnotehnički zavod, a kao izvori svetlosti služile su sveće, petrolejke, žižak i karbitske lampe. Varoš je noću bila osvetljavana fenjerima.



Početkom Prvog svetskog rata Kragujevac je sedište najviših državnih ustanova i Vrhovne komande koja je sa savezničkim misijama bila smeštena u zgradi Okružnog suda odakle je Vojvoda Putnik (rođeni Kragujevčanin, đak Kragujevačke gimnazije) rukovodio Kolubarskom bitkom kojom su Austrijanci proterani iz Srbije.

U to vreme Kragujevac je bio jedan od najvećih sabirnih centara obolelih od pegavog tifusa.

Austrougari su bombardovali Kragujevac 27. maja 1915. godine, a Austro-Nemačke jedinice su zauzele grad 2. novembra 1915. godine.

Grad je oslobođen 27. oktobra 1918. godine.

Posle Prvog svetskog rata Kragujevac je sedište šumadijske oblasti koju čine dva okruga, šumadijski i rudnički sa sedam srezova. Do Drugog svetskog rata Kragujevac je najrazvijeniji indrustrijski grad Srbije.

U aprilskom ratu nemačke trupe zauzele su grad 11. aprila 1941. godine kada je u borbama ispaljeno nekoliko zapaljivih granata od kojih je izgoreo konak kneza Miloša.

U Kragujevcu je izvršen najsvirepiji i najmasovniji zločin nad civilnim stanovništvom u Drugom svetskom ratu kada su Nemci 21. oktobra 1941. godine streljali više od 7 000 građana među kojima 300 đaka i 15 dece uzrasta od 8 do 12 godina.



Prostor od 352 hektara na kome se nalazi se 30 humki pretvoren je u Spomen park u znak sećanja na pale Kragujevčane.

Grad je oslobođen 21. oktobra 1944. godine na isti dan kada je izvršeno masovno streljanje.

Posle Drugog svetskog rata Kragujevac je bio jedan od najrazvijenijih centara u Srbiji.

Nagli pad kao industrijski centar Kragujevac doživljava tokom ekonomskih sankcija koje su bile uvedene tadašnjoj SR Jugoslavijii da bi počeo da se oporavlja tek posle 1999. godine. Dotle, Kragujevac je bio centar automobilske industrije sa najvećom fabrikom automobila na Balkanu. U Kragujevcu  je radila i najpoznatija fabrika galovih lanaca ''Filip Kljajić'', najstarija fabrika kože ''Partizan'', kao i ''Elvod'', jedini proizvođač elektrouređaja u tadašnjoj zemlji.

Danas je Kragujevac četvrti grad po veličini u Srbiji, jedan od najjačih administrativnih, kulturnih, industrijskih i obrazovnih centara.

Izvor: Kragujevac.co.yu

Geografski podaci



Kragujevac je privredni, kulturno-prosvetni i politicki centar Šumadije i Pomoravlja. Nalazi se u središtu Republike Srbije i broji oko 200.000 stanovnika. Južno od glavnog grada Srbije, Beograda, udaljen je 140 km autoputem E10.

Koordinate grada Kragujevca:
severna geografska širina 44° 22'
istocna geografska dužina 20° 56'
nadmorska visina 180 m
Pored razgranate mreže puteva koji Kragujevac povezuje sa velikim brojem gradova i naselja, železnickom prugom moguc je saobracaj u 4 glavna pravca:

Kragujevac - Beograd - Subotica - Budimpešta
Kragujevac - Niš - Sofija
Kragujevac - Podgorica - Bar (morska luka)
Kragujevac - Skoplje - Solun (morska luka)

Pomorski transport je organizovan preko luke Bar, uz korišcenje železnice Kragujevac - Bar (450 km) i recni preko luke Smederevo na Dunavu. Moguce je organizovati pomorski transport i preko luke Solun (Grcka) uz korišcenje železnice.

Vazdušni saobracaj je organizovan preko aerodroma Nikola Tesla u Beogradu.

Na podrucju grada Kragujevca vlada umereno-kontinentalna klima.
Nadmorska visina 185 - 220m
Najhladniji mesec - januar -5°C
Najtopliji mesec - jul +27°C
Prosecna godišnja temperatura +11.5°C
Najvlažniji mesec - decembar - vlažnost 79%
Najsuvlji mesec - septembar - vlažnost 39%
Prosecne godišnje padavine 550 l/m2
Dani sa temperaturom preko 25°C - 92
Dani jako niske temperature (ispod nule) - 96
Broj dana pod snegom - 34 (najviše januar)
Najviše padavina - jun - prosek 83 l/m2
Najmanje padavina - februar - prosek 32 l/m2
Prosecan broj suncanih sati - 5.5 h/dan
Najmanji broj suncanih sati - decembar 2.1 h/dan
Najveci broj suncanih sati - jun 8.8 h/dan


Položaj, velicina i granice

Opština Kragujevac sa površinom od 584 kvadratna kilometra nalazi se u središnjem delu Šumadije. Ovo podrucje oiviceno je ograncima Rudnika, Crnog vrha i Gledickih planina, koji cine granicu prema susednim opštinama.

Opština Kragujevac sa severa se granici opštinom Raca, a sa severoistoka opštinom Batocina. Na ovom delu granice, opština Kragujevac je najviše otvorena, jer se granica drži niskog podrucja, narocito od Lužnica do Resnika.

Sa istoka opština Kragujevac se granici opštinom Jagodina. Granica se drži planinskog zemljišta i visokog podrucja Crnog vrha.

Na jugoistoku prema opštini Rekovac granicu cine visoka uzvišenja Gledickih planina.

Na jugozapadu opštine Kragujevac preko visokih uzvišenja Gledickih planina neznatnom dužinom u Dulenu pruža se granica prema opštini Kraljevo.

Zapadnu granicu cini opština Knic, a severozapadnu opština Stragari. Na ovom delu granica se pruža preko Gledickih planina i visokih ogranaka Rudnika.

Opština Kragujevac je nepravilnog oblika romba pruža se dužom osom u pravcu sever - jug dužinom 38 km po liniji Resnik - Dulene, a kracom osom istok - zapad u dužini od 27 km linijom Donje Komarice – Donje Grbice.

Za opštinu Kragujevac može se reci da ima povoljan geografski položaj, jer kroz njeno podrucje prolazi stari put Beograd - Kragujevac - Niš i železnicka pruga Beograd-Lapovo-Skoplje. Osim toga, u centru opštine, na Lepenici, gde se sticu krajnji ogranci Rudnika, Crnog vrha i Gledickih planina, leži Kragujevac.

Pored ostalih funkcija koje ima, Kragujevac je i saobracajni centar iz koga vode putevi u 6 pravaca.


Reljef

Na kracem rastojanju na podrucju opštine Kragujevac u pogledu reljefa razlikuju se tri dela: viši planinski, srednji pobrde i niski ravnicarski deo. Planine obuhvataju zemljište preko 500 metara nadmorske visine, koje ulazi u sastav Gledickih planina i Crnog vrha.

Crni vrh nalazi se na istoku od Kragujevca izmedu Lepenice, Ždraljice, Belice i Velike Morave. To je niska šumadijska planina, nadmorske visine 707 metara.

Na podrucju opštine Kragujevac pružaju se ogranci Crnog vrha koji cine istocni okvir Kragujevacke kotline. Poznatiji vrhovi su: Selakovo brdo (541m) u Velikoj Sugubini, Kotrljane (570m) u Bukorovcu, Drenak (553m) u Gornjim Komaricama, Pecene Livade (500m) u Donjim Komaricama.

Crni vrh je dobio ime zbog crnog planinskog izgleda. Na njemu se nalazi relejni TV predajnik.

Krajnji ogranci Crnog vrha prema Kragujevcu su: Metino brdo i Košutnjak sa Ilinom vodom.

Gledicke planine pružaju se u pravcu sever-jug od Zapadne Morave do Kragujevca, gde se završavaju Gospodarevim brdom, južno od fabrike automobila "Zastava".

Planinskom zemljištu Gledickih planina na podrucju opštine Kragujevac pripadaju uzvišenja od Donje Sabante, Baljkovca, Grošnice i Golocela do Velikih Pcelica i Dulena. Na tom delu poznatiji vrhovi su: Stražara (652m) u Donjoj Sabanti, Guvnište (657m) u Velikim Pcelicama, Klik (517m) u Grošnici, Vucja kosa (587m), Adžinim Livadama, zatim u Dulenu Crni vrh (895m), Gomile (793m), Iverak (777m), Veliki vis (778m).

Gledicke planine dobile su ime po selu Gledicu, a po narodnom predanju što se sa njih daleko gleda. One su, posle Rudnika najviše šumadijske planine. Najviši vrh na njima je Samar (922m). Na podrucju opštine Kragujevac Gledicke planine rašclanjene su recnim dolinama: Lepenice, Grošnicke reke, Ždraljice, Pcelicke i Dulenske reke.

Ove planine bogate su šumom, recnim tokovima, pašnjacima, prirodnim lepotama i rudnim blagom (gips, barit, pirit, gvožde, bakar, ugalj).

Pobrde cini prelaz izmedu planina i ravnica, tj. izmedu najvišeg i najnižeg zemljišta. Ono zahvata najvece prostranstvo na podrucju opštine Kragujevac. Pripada mu zapadni obod Kragujevacke kotline od Ðurisela do Lužnica i pobrde istocnog oboda od Trmbasa do Botunja, kao i pobrde po dnu kotline. Visoko pobrde javlja se po dnu i obodu Gornjolevacke kotline u Velikim Pcelicama, Gornjoj Sabanti, Velikoj Sugubini i Donjoj Sabanti.

Za razliku od Gornjolevacke kotline, u Kragujevackoj kotlini na vecem prostranstvu javlja se niže pobrde - brežuljci po dnu kotline od Koricana do Resnika s leve strane Lepenice i do Botunja s desne strane. Od njih su poznatije: Gospodarevo brdo (288m), Metino brdo (252m), Košutnjak (266m), Samar (242m) u Kormanu, Kapavac (270m) u Botunju, Guribaba (229m) u Resniku.

Poznatija brda na podrucju opštine Kragujevac su: Žeželj (481m) u Donjoj Sabanti, Livada (480m) u Gornjoj Sabanti, Golija (450m) u Bukorovcu, Gradina (416m) u Donjim Grbicama, Šljivovacka glavica (495m) u Šljivovcu, Rujevica (472m) u Draci.

Pobrde je rašclanjeno u recnim dolinama, te daje utisak blago zatalasanog zemljišta, karakteristicnog za Šumadiju.

Pošto pobrde na podrucju opštine Kragujevac cine organci Rudnika, Crnog vrha i Gledickih planina, zanimljivo je istaci gde je tromeda krajnih tacaka ovih planina. Rudnik preko Stanovljanskog polja, Crni vrh preko Metinog brda, a Gledicke planine preko Gospodarevog brda svojim krajnjim tackama sticu se na ušcu Ždraljice u Lepenicu (178m). Ovo je bilo od uticaja na položaj Kragujevca i predstavlja retkost da se neki grad nalazi na stecištu ogranaka triju planina.
Hidrografija

Hidrografiju opštine Kragujevac cini podzemna (izdanska) voda i površinske vode (izvori, reke, bare i veštacka jezera).

Izdanska voda stvara se iznad nepropustljivog sloja poniranjem atmosferske vode i snežne socnice. Ona se javlja na razlicitim dubinama na podrucju opštine Kragujevac, što se da zakljuciti na osnovu dubine pojedinih bunara koji se kopaju do izdani. Najplica je izdan u dolinskim ravninama reka, gde se javlja na dubini od 2 do 5 metara (Beloševac, Dragobraca, Jovanovac i Petrovac). Na uzvišenjima dubina izdani znatno variraju. Na primer, u Draci od 5m do 30 m, u Dragobraci 1m do 39m, u Trešnjevaku 1m do 29m, u Adžinim Livadama 6m do 28m, u Poskuricama 6m do 32m itd. Izdanske vode ima i na daleko vecim dubinama, gde se bušenjem može ustanoviti, jer bunari se obicno kopaju do najvece dubine od 40m.

Izvori na podrucju opštine Kragujevac najcešce se javljaju na dodiru stena razlicite starosti, na dodiru dna i oboda kotline i na dodiru dolinske ravni i dolinskih strana. S obzirom da na podrucju opštine Kragujevac ima preko 400 izvora, može se reci da u proseku na jedan kvadratni kilometar površine dolazi jedan izvor.

U pogledu kapaciteta vode izvori su mahom slabi, a mnogi presušuju u toku sušnih leta. Od jacih izvora, kaptažom vode, podignute su cesme u Divostinu, Draci, Botunju, Beloševcu, Kragujevcu, Velikim Pcelicama i Donjoj Sabanti.

Sela planinskog karaktera, i po obodu Kragujevacke i Gornjolevacke kotline, bogatija su izvorima od ravnicarskih sela po dnu Kragujevacke kotline. Toga radi navešcemo primer: u Bukorovcu ima 24 izvora, u Gornjim Komaricama 27, u Velikim Pcelicama 30, u Gornjoj Sabanti 55, u Grošnici 23 itd. dok u Jovanovcu 4, Cerovcu 2, Cvetojevcu 1.

Reka na podrucju opštine Kragujevac, zbog vododržljivog terena, ima dosta, ali usled nedovoljnih padavina siromašne su vodom.

Konfiguracija terena je od uticaja na pravac tokova. Zato reke pretežno teku od juga prema severu i od zapada prema istoku.

Najveci vodostaj kod reka je u prolece (u martu), kada se otapa sneg. Minimalni vodostaj javlja se u septembru, kada je nedovoljno padavina i znatno isparavanje. Tada veci broj reka presuši ili svede tok na uzani deo korita.

Lepenica je najveca i najznacajnija reka opštine Kragujevac. Izvire na Gledickim planiniama kod brda Stolice u Golocelu, a uliva se u Veliku Moravu kao leva pritoka kod Miljkovog manastira. Od izvora Studenca tece od jugozapada u pravcu severoistoka kroz Kragujevacku kotlinu do brda Šupljaja u Badnjevcu, zatim tece prema istoku kroz Badnjevacku kotlinu.

Dužina toka Lepenice je 48km. Ranije je dužina toka iznosila 60km jer je Lepenica tekla uporedo sa tokom Morave pored Lapova i Markovca. Medutim, od velike poplave 1897. godine, ona je kod Rogota skrenula tok prema istoku. Time je skratila prvobitni tok za 12 km.

Lepenica prosecno daje bilizu 3 m3 vode Velikoj Moravi. Pri niskom vodostaju, za vreme vecih suša, Lepenicom tece oko 30 litara vode u sekundi. Najveci vodostaj zabeležen je od 920.000 litara u sekundi.

Na podrucju opštine Kragujevac Lepenica prima svoje najvece pritoke u Kragujevackoj kotlini: Dracku reku, Divostinski potok, Erdoglijski potok, Sušicki potok, Petrovacku reku i Cvetojevacki potok s leve strane, a Grošnicku reku, Ždraljicu, Bresnicki potok i Kormanski potok s desne strane.

Petrovacka reka je najveca pritoka Lepenice, dužine toka 31 km, a površine sliva 150km2. Izvire u Ramaci ispod Božurove glavice (690m), tece prema istoku do ušca u Lepenicu kod Jovanovca. Ova reka ima nekoliko naziva. U gornjem toku tece kao Kutlovacka reka, u srednjem toku do ušca Limovca nosi naziv Uglješnica, a u donjem toku kao Petrovacka reka. Kroz podrucje opštine Kragujevac tece od Grbica do ušca u Lepenicu.

Najveca pritoka Petrovacke reke je Limovac, koji tece od uzvišenja Vucjaka u Velikom Šenju.

Dracka reka je leva pritoka Lepenice. Izvire ispod brda Ambari u Rogojevcu. Do ušca u Lepenicu, u blizini železnicke stanice Grošnica tece dužinom toka od 12,5km u pravcu SZ - JI. Površina sliva Dracke reke je 36km2.

Grošnicka reka je desna pritoka Lepenice. Celim tokom, u dužini od 17km, tece kroz podrucje opštine Kragujevac i Kragujevacku kotlinu. Izvire ispod Crnog vrha, poznatog uzvišenja Gledickih planina. Tece od juga u pravcu severa do ušca u Lepenicu.

Ždraljica izvire u Gornjoj Sabanti ispod brda Livada (480m). Od izvorišta do ušca u Lepenicu kod železnicke stanice Zavod tece skoro pravolinijski u pravcu JI - SZ. Dužina toka Ždraljice je 13km, a površina sliva 41km2. U Donjosabanackoj klisuri Ždraljica prima svoju najvecu pritoku Mednu, koja od Guvništa tece vijugavom dubokom klisurastom dolinom dužinom toka od 7km.

Od manjeg znacaja za hidrografski sistem Lepenice su potoci, koji mahom teku od zapada i istoka prema Lepenici: Divostinski potok (6km), Sušicki potok (10km), Cvetojevacki potok (9km), Resnicki potok (8km), Bresnicki potok (7km), Kormanski potok (8km).

Od ostalih reka koje jednim delom teku kroz podrucje opštine Kragujevac znacajne su: Dulenska reka, Belica i Osanica.

Dulenska reka izvire u Dulenu izpod uzvišenja Gledickih planina Gomile (793m). Tece krajnjim južnim delom opštine Kragujevac, najpre u pravcu severa, a zatim u pravcu istoka, dužinom od 17km. Dužina celog toka Dulenske reke do sastavka sa Županjevackom rekom kod Dragoševca, odakle teku pod imenom Lugomir, iznosi 37,5km, dok je dužina Lugomira od izvorišta Dulenske reke do ušca u Veliku Moravu 57km. Na podrucju opštine Kragujevac Dulenska reka, u zaseoku Dubrava prima s leve strane Pcelicku reku dužine toka 7km.

Belica kroz podrucje opštine Kragujevac tece samo gornjim tokom sa dva izvorišna kraka: Gabericom - tece od Gornje Sabante i Velike Sugubine do Starog Sela dužinom toka od 6km i Bešnjajom - tece kroz planinsko zemljište Crnog vrha. Ove recice sastaju se kod Starog Sela i Miševica, odakle teku kao Belica do ušca u Veliku Moravu kod Starog Laništa. Dužina toka Belice je 34,5km.

Osanica izvire u Donjoj Sabanti ispod vrha Bucja, ogranka Crnog vrha. Do ušca u Veliku Moravu kod Bagrdana tece dužinom toka od 28km. Na podrucju opštine Kragujevac tece od Donje Sabante do Donjih Komarica.


Veštacka jezera

Prirodnih jezera nema na podrucju opštine Kragujevac, a jezera koja postoje su veštacka jezera

Grošnicko jezero

S obzirom da se Kragujevac razvijao u najvece naselje i industrijski centar Šumadije, to se još izmedu dva svetska rata isticao problemom snabdevanja vodom. Pošto su Kragujevac i okolina siromašni jakim izvorima, a izdanska voda na vecoj dubini i sa kolebljivim kapacitetom, odluceno je da se podigne veštacko jezero - vodojaža na Grošnickoj reci.

Godine 1937. brana je završena i stvoreno je poznato Grošnicko jezero. Puštanje u rad brane, filterskih postrojenja, uredaja i cevovoda obavljeno je 1938. godine. Da bi se povecao kapacitet jezera, postojeca brana je nadzidana 1962. godine, cime se smatralo da je rešeno snabdevanje vodom za narednih 10-15 godina. Medutim, usled nedovoljnog priticanja vode u jezero, a zbog povecanja potrošnje vode usled osetnog porasta broja stanovnika i društvenog standarda, kao i proširenja industrijskih kapaciteta, ponovo se nametnuo problem snabdevanja Kragujevca vodom.

Dulensko jezero

U cilju rešenja problema snabdevanja Kragujevca vodom, posle raznih predloga, izabrana je varijanta - podizanje veštacog jezera na Dulenskoj reci u Dulenu. Teren u izvorištu Dulenske reke prima najviše padavina na podrucju opštine Kragujevac, a zemljište se sastoji se od vododržljivih stena. 1964. godine podignuta je privremena nasuta brana visine oko 7 metara. Nivo jezera je bio na oko 435m nadmorske visine, tj. oko 120 viši od nivoa Grošnickog jezera (315m). Nažalost, zbog neodržavanja Dulenskog jezera prirodnom erozijom došlo je do njegovog zaravnjivanja.

Jezero u Spomen parku u Šumaricama

Jezero u Šumaricama ima dekorativni znacaj, jer služi za ulepšavanje Spomen parka. Dugo je oko 1.500m, a široko oko 175m. U njemu se akumulira oko 800.000m3 vode. Površina vodenog ogledala iznosi 22 hektara. Ovo jezero predstavlja atrakciju za Kragujevcane i zbog velike posecenosti tokom letnjeg perioda dobilo je naziv "kragujevacko more". Tokom letnjeg perioda na hiljade Kragujevcana provode slobodno vreme na obalama ovog jezera.


Jezero Bubanj

Jezero Bubanj je veštacka tvorevina, jer se voda akumulira u udubljenju bivše "Ciglane". Površina vodenog ogledala je preko tri hektara. Napaja se vodom sa jakog izvora Bubanj kao i padavinama. Omiljeno je mesto Kragujevcana koji slobodno vreme provode šetajuci pored obala ovog jezera. I ako relativno malo, jezero je prirodno stanište za razne vrste ptica od kojih su najinteresantnije divlje patke. Jezero je bogato ribom zbog cega je i omiljeno mesto Kragujevackih ribolovaca.


Biljni i životinjski svet

Biljni svet

Zbog razlicitih prirodnih uslova i delovanja ljudi, biljni svet je raznovrstan na podrucju opštine Kragujevac. Sastoji se od tzv. kulturnih biljaka, koje se gaje na njivi, u vocnjaku i vinogradu i divljih biljaka koje uspevaju u šumi, polju i barama.

Od kulturnih biljaka gaje se: žitarice, industrijsko bilje, povrce, stocno bilje, razne vrste vocaka i vinova loza.

Na njivi najviše se gaje žitarice, a od njih pšenica i kukuruz.5

Od vocaka preovladuje šljiva, zatim jabuka, kruška, trešnja.

Za vinovu lozu najpovoljniji su uslovi od Lužnica do Drace, na zapadnom obodu Kragujevacke kotline.

Divlji biljni svet cine samonikla šumska i travna vegetacija. Na podrucju opštine Kragujevac znatno je više površina pod šumom po kojima je Šumadija i dobila ime.

Pošto na podrucju opštine Kragujevac preovladuje podrucje niskog planinskog zemljišta, to je ono obraslo listopadnim drvecem, medu kojima preovladuju: hrast, bukva, grab, brest, jasen, jasika, lipa, klen, bagrem. Cetinarskog drveca, kao i dekorativne vrste drveca, ima na pošumljenim terenima i u parkovima.
Životinjski svet

Životinjski svet na podrucju opštine Kragujevac, prema nacinu života i sredini u kojoj živi, cine divlje i domace životinje.

Divlje životinje žive u šumi, polju i vodenoj sredini. U pogledu raznovrsnosti divljaci, podrucje opštine Kragujevac je veoma heterogeno, jer žive sledece životinje: divlja svinja, srna, lisica, lasica, zec, jazavac, tvor, jež, veverica, krtica, zmije, gušteri, žabe, ribe, puž, miševi, gliste, kao i razni insekti: leptiri, skakavci, štitasta vaš, krompirova zlatica, filoksera, muva, osa, stršljen, vilin konjic, bubamara i dr.

I ptice su mnogobrojne i raznovrsne: senica, vrabac, ševa, prepelica, štiglic, slavuj, sova, kukavica, kos, cuk, cavka, svraka, kreja, detlic, grlica, golub, jarebica, cvorak, orao, kobac, fazan.

Izvor: Kragujevac.co.yu

Simboli grada

Početkom 90-tih godina XX veka promena opšte političke klime u Srbiji dovela je do zahteva za povratkom tradiciji u svim oblastima društva. U novonastaloj situaciji, a primarno podstaknuta neophodnošću povratka tradicionalnih državnih simbola i nacionalne simbolografije uopšte, grupa naših eminentnih stručnjaka početkom 1991. godine osnovala je Srpsko heraldičko društvo "Beli Orao" (u daljem tekstu SHD). U prvoj deceniji postojanja SHD je uradilo veliki broj projekata iz svih oblasti svoga rada, a u oblasti teritorijalne lokalne heraldike uspelo da uspostavi u međunarodnim okvirima priznat standard tzv. srpske gradske heraldike. U tom korpusu gradske heraldike, koga čini više desetina grbova gradova, opština i naselja Srbije, Crne Gore i Republike Srpske, značajno mesto pripada i grbu grada Kragujevca. Put do njegovog usvajanja nije bio ni brz ni lak s obzirom na vreme i okolnosti u kojima je nastao. Skupština grada Kragujevca, izazvana zahtevom vremena i pomenutim društvenim okolnostima, formirala je 1992. godine Opštinsku komisiju za promenu gradskih obeležja. Već 1993. godine SHD je podnelo nekoliko varijanti mogućih heraldičkih rešenja. Međutim, gotovo usvojeno rešenje iznenada je zamrznuto, a pozivni konkurs koji je potom usledio, zbog nepoštovanja heraldičkih pravila nije uspeo. Vrhunac je postignut još gorim potezom gradskih vlasti - raspisivanjem javnog konkursa, koji je kao i drugde u sličnim situacijama propao, jer pristigla rešenja po pravilu nisu ispunjavala ni opšte, a kamoli heraldičke zahteve. Uvidevši da bez ozbiljnog pristupa nema ni rešenja, Skupština grada Kragujevca se 1995. godine ponovo obratila SHD-u. Na osnovu postojećih rešenja obavljene su završne konsultacije i napravljen je definitivan predlog novih heraldičkih znamenja grada, koje je Izvršni odbor dostavio Skupštini na usvajanje. Na sednici od 17. aprila 1996. godine Skupština grada Kragujevca usvojila je Odluku o grbu i stegu grada Kragujevca i Odluku o upotrebi grba i stega grada Kragujevca (oba - Sl. list grada Kragujevca, br.4/96). Kragujevac je prvi put u svojoj istoriji dobio prava heraldička znamenja, dostojnog reprezenta svog značaja. Heraldičkim sredstvima ispunjeni su svi zahtevi Titulara. Kao transvremenski i nadideološki, usvojeni grb heraldički govori o Kragujevcu kao najznačajnijem centru Šumadije, nekadašnjoj prestonici Srbije, začetniku moderne industrije, baštiniku srpske istorije i tradicije, prosvetno-kulturnom i univerzitetskom centru Srbije, kao i o jednoj od najvećih tragedija modernog doba. Grb grada Kragujevca, kao i svi gradski grbovi po standardu srpske gradske heraldike, ima tri nivoa: Mali, Srednji i Veliki.



Na nivou osnovnog - Malog grba - grba opšte primene, koji se kao takav koristi u svim prilikama, heraldičkim sredstvima su predstavljene osnovne istorijsko-geografske reference grada. To je štit sa grbovnom slikom čiji blazon (heraldička definicija grba) glasi: "Na srebrnom polju crna otrgnuta glava vepra, zlatno oružana, crvenog jezika, ranjena u čelo po kosini crvenom strelom; glava štita rascepljena, desno na crvenom srebrni krst između četiri ista takva ocila bridovima okrenutih ka stablu krsta, a levo na crvenom dve unakrst postavljene srebrne topovske cevi ustima naviše". Centralno mesto zauzima motiv crne veprove glave ranjene strelom, jedan od najstarijih grbova pripisanih Srbiji, koji se još u Zborniku "Sabor u Konstanci" 1415. godine javlja kao grb Srpskog carstva i motiv na jednom grbu despota Stefana Lazarevića. Njime Evropa označava teritoriju Srbije, sve do 1804. godine kada postaje popularan među ustanicima (na Karađorđevom i pečatu Praviteljstvujušćeg sovjeta i vojvodskim zastavama), ali od tada kao simbol ne cele već prvenstveno centralne Srbije - Šumadije. Kao takav on je tradicionalno i moralno vlasništvo grada Kragujevca i svih građana koji u njemu žive, a oni su njegov pravi naslednik i Titular.

U glavi (gornjem delu) štita, u heraldički desnom (za posmatrača levom) polju nalazi se srebrni krst između četiri srebrna ocila na crvenom polju - sedam vekova star simbol Srbije i srpskoga naroda, a u ovom slučaju direktna aluzija na Kragujevac kao prestonicu Kneževine u prvoj polovini XIX veka. U heraldički levom (za posmatrača desnom) polju na crvenom su dve unakrst postavljene srebrne topovske cevi kao simbol kragujevačke topolivnice - začetka srpske moderne industrije.



Na nivou službenog - Srednjeg grba - grba administracije tj. gradskih organa uprave, pored štita sa grbovnom slikom javljaju se i heraldičke parafernalije (dodaci, heraldički ukrasi) koji priču Osnovnog grba dopunjuju dodatnim elementima. Zlatna bedemska kruna sa četiri vidljiva merlona (zuba) je teritorijalna oznaka koja heraldički govori da se radi o gradu sa više od 100.000 stanovnika, dok zlatna draguljima ukrašena dijadema heraldički označava da se radi o prestonom ili pak gradu koji je to nekada bio.



Konačno, na nivou ceremonijalnog - Velikog grba - grba najvišeg ranga, koji reprezentuje grad u posebnim i strogo utvrđenim slučajevima i na za to određenim mestima, dodatnim heraldičkim parafernalijama zaokružuje se heraldička priča o jednom gradu.

Kao držači štita pojavljuju se sa obe strane po jedan na uzlet spreman heraldički kraguj (u heraldici - jednoglavi orao prirodne boje) kao direktna asocijacija na mogući toponim grada. Oko vrata na plavoj traci oboma im visi štit, i to plav sa otvorenom srebrnom knjigom zlatnog poveza - kod heraldički desnog, odnosno crn sa tri zlatna stuba i preko toga obrnuti srebrni ševron - kod heraldički levog držača. Simbolika knjige je više nego očigledna i govori o znanju, kulturi i obrazovanju i Kragujevcu kao univerzitetskom centru Srbije, dok je u drugom slučaju kombinacijom boja i heraldičkih figura predstavljena velika tragedija (crna boja) u kojoj je stradala i mladost ovog grada (zlatna i srebrna boja - simbol čistote i nevinosti), kao i direktna aluzija obrnutog ševrona ( V ) i tri heraldičke grede ( III ) kao oznaka mučeničkog V-3 razreda Gimnazije. Tu su i stegovi - heraldičke zastave, i to steg Republike Srbije kao nadređene teritorijalne instance - heraldički desno, i steg Grada Kragujevca - heraldički levo. Steg Grada Kragujevca je kvadratan, bele boje, sa predstavom heraldičkog kraguja spremnog na uzlet koji stoji na odsečenoj plodnoj grani hrasta - kultnog drveta Slovena, a posebno Srba, motivu posebno duboke duhovne simbolike. U gornjem heraldički desnom kantonu je ponovljen motiv srebrnog krsta sa četiri srebrna ocila sa podsećanjem na značaj Kragujevca kao centra Srbije i nekadašnje srpske prestonice. Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve dodelio je Skupštini opštine Kragujevac Orden Svetog Save prvog stepena, koji se nalazi u donjem delu grba. Ovaj orden je dodeljen u znak priznanja za sve što je Skupština učinila na otvaranju Bogoslovije Svetog Jovana Zlatousta u Kragujevcu. Travom obrasli brežuljkasti postament i traka sa imenom grada nisu obavezni elementi grba, ali lepo zaokružuju njegovu vizuelnu formu i završavaju ovu heraldičku priču o grbu grada Kragujevca.

Izvor: Kragujevac.co.yu

Foto album - Kragujevca

Kragujevac nekad...

Izvor: Kragujevac.co.yu

Foto album - Kragujevca

Kragujevac sad...

Izvor: Kragujevac.co.yu

Kragujevac na You Tube













Izvor: Kragujevac.co.yu

Plivanje za krst časni

U organizaciji društva Svebor, Gradske turističke orgnaizacije i Sportskog centra „Mladost“, pod pokroviteljatvom grada Kragujevca i uz blagoslov Njegovog preosveštenstva Episkopa šumadijskog gospodina Jovana, na jezeru u Šumaricama danas će biti organizovano tradicionalno, sedmo nadmetanje za vitešku titulu “Nosilac Bogojavljenskog krsta Šumadija 2010“. Najodvažniji će u hladnoj vodi jezera plivati do krsta, na deonici od 33 metra, koja simbolizuje godine Isusa Hristosa. Ko prvi dopliva i dotakne krst, poneće vitešku titulu.

Manifestacija će početi službom Božjom, posle koje će Njegovo preosveštenstvo Episkop šumadijski gospodin Jovan imenom Gospoda blagosiljati učesnike plivanja. Po dolasku litije do mesta za start, trka će početi na znak vladike “U ime Boga sad!“.

Plivanje za krst časni, sa početkom u 12 časova, direktno će prenositi i sve tri kragujevačke televizije - RTK, Kanal 9 i In.

Tradicija bogojavljenskog plivanja zа krst časni postoji odavno, ali je prekinuta 1941. godine, sve do 1998. godine. Plivanje za krst časni bila je jedna od prvih zabranjenih svetkovina u porobljenoj Jugoslaviji, odlukom Adolfa Hitlera. Po oslobođenju od okupatora, i posleratne vlasti su prećutno nastavile tu zabranu, sve do 1998. godine, kada ovu svetkovinu obnavlja Svebor.

Postoje, recimo, zapisi o centralnoj proslavi Bogojavljenja u Beogradu 1893. godine. Njoj je prisustvovao i prof. Alber Male, iz Francuske, i o tome ostavio dragoceni zapis, u kome se navodi:

“Uprkos naletima snega koji šibaju lice, okupila se masa sveta. Prizor je vilinski. Na prilazu pristaništu, podignuto je uzvišenje sa četiri ledena stuba. Postavljena je ledena ploča sa visokim ledenim krstom, koji će poslužiti kao oltar. Vojska je postrojena u podnožju kuća, šareni barjaci grupisani su napred, sa počasnom stražom. Dugačka povorka spušta se od Saborne crkve… Sveštenici u zlatnim i srebrnim stihirima, mitropolit - bele brade, deca nose barjake, krstove, svetiljke ili ikonice… Za njima, stotinak gologlavih muškaraca koračaju po snegu i ledenom vetru, svi uzdignutih očiju ka nebu - toga dana ono se otvara, da im se Bog smiluje i da im se javi spasitelj. Iza njih, ka Savi, ide nepregledna masa sveta…” - piše u zapisu francuskog prof. Alber Malea o centralnoj proslavi Bogojavljenja u Beogradu 1893. godine.

Izvor: Kragujevac.co.yu

Kragujevcu nedostaje oko 12.000 stanova

„Kragujevac je veoma zainteresovan da se priključi programu Vlade Srbije u izgradnji jeftinjih stanova i ima već pripremljene lokacije za tu namenu, ali još nije zvanično dobio nikakav upitnik, niti ponudu“, izjavio je Tanjugu direktor Gradske stambene agencije (GSA) Vladan Mihajlović, dodajući da Kragujevcu sada nedostaje 10.000 do 12.000 stanova.

Do tih podataka se došlo, rekao je Mihajlović, na bazi statistike stanova i broja porodica u gradu, i to kada se izuzmu one porodice koje imaju po više stanova. Prema njegovim rečima, gorući stambeni problemi u gradu ublažili bi se izgradnjom 1.000 stanova, jer postoje ljudi koji zaista nemaju gde da žive, a GSA su potrebna samo sredstva.

Ponavljajući da će se Kragujevac veoma rado uključiti u neki od programa vlade, Mihajlović je istakao da sada postoje dve pripremljene lokacije za izgradnju stanova i da je reč o naseljima Stara radnička kolonija i Avalski blok u naselju Aerodrom.

"U pripremi su još četiri lokacije - u naselju Metino brdo, kod Elektrošumadije, jedna manja u naselju Sušica, kod Grujine česme, i u blizini obdaništa ispod Bulevara Kraljice Marije", naveo je Mihajlović.

Podsetivši da je Kragujevac prvi grad u Srbiji koji je osnovao Gradsku stambenu agenciju, Mihajlović je naveo da je ona do danas samostalno ili u projektima sa Habitatom i italijanskom vladom izgradila oko 600 stanova.

Izvor: Kragujevac.co.yu

Kragujevački univerzitet na 1.157. mestu u svetu

Na najnovijoj listi svetskih univerziteta, u konkurenciji 6.000 visokoškolskih ustanova, Univerzitet u Kragujevcu zauzeo je 1.157 mesto.

Listu je sačinila španska organizacija Vebometriks, specijalizovana za procenu uticaja i značaja visokoškolskih ustanova na Internetu, a kriterijumi na osnovu kojih Vebometriks, dva puta godišnje, u januaru i julu, rangira univerzitete sveta, odnose se na njihovu vidljivost na Internetu, broj i obim strana prezentacije, popularnost i broj ulazaka, kao i uticaj internetskih strana svakog univerziteta.

Lista počinje spiskom američkih univerziteta: Tehnološki institut Masačusets je prvi, slede Harvard, Stanford, Berkli. Engleski Kembridž je na 22. mestu, Tokijski univerzitet na 24., Tajvanski na 26. mestu. Oksford je na 42., Lomonosov na 57. mestu najbolje rangiranih svetskih univerziteta. Poslednje mesto zauzeo je kineski Hunanski univerzitet tradicionalne medicine.

Od naših univerziteta, Beogradski je 299., Univerzitet u Novom Sadu zauzeo je 800., a, kao što smo naveli, Univerzitet u Kragujevcu 1.157. mesto.

U regionu, Univerzitet u Ljubljani je najbolje plasiran - na 201. mesto. Mariborski univerzitet je na 667. poziciji, a hrvatski su lošije rangirani od Univerziteta u Kragujevcu: Sveučilište u Zadru je na 1.254., Zagrebačko sveučilište na 1.449., a Splitsko na 3.737. mestu.

Izvor: Kragujevac.co.yu