Rak prostate

dr Đorđe Adanja, spec. urologije (Centar za mušku urologiju, Toronto, Kanada)

Karcinom (rak) prostate je na drugom mestu po učestalosti u muškaraca, odmah posle raka pluća.

To je sporo rastući karcinom i jedan od najčešćih uzroka smrti muškaraca. Budući da je očekivana dužina života produžena, smrtnost od raka prostate je u stalnom porastu. Latentni (neaktivni) rak prostate prisutan je kod oko 50% muškaraca starosti od 80 godina.

S obzirom na agresivnu primenu testa za rano otkrivanje raka prostate (prostatični specifični antigen), smatra se da je rak prostate prisutan kod 15-20% svih muškaraca starijih od 50 godina.

Faktori rizika za nastanak raka prostate

Genetski faktor - ukoliko neko od muških članova porodice boluje od raka prostate, postoji veća šansa da njegovi potomci obole od ove bolesti.

Rasni faktor - rak prostate je češći kod američkih crnaca nego kod belaca. Takođe, češći je kod belaca Evropljana nego kod Kineza i Japanaca.


Ishrana bogata mastima životinjskog porekla - pogoduje razvoju raka prostate. Takođe, svakodnevno konsumiranje crvenog mesa pogoduje nastanku raka prostate.

Četiri stadijuma raka prostate

Stadijum T1 - kad se tumor ne može otkriti digitalnim pregledom kroz zadnje crevo. Njegove podgrupe su T1a i T1b, koji se slučajno nađu prilikom patohistološkog pregleda izvađene prostate zbog dobroćudnog uvećanja (adenoma); zahvataju manje od 5% uzorka (T1a), odnosno više od 5% uzorka (T1b). T1c je najraniji stadijum raka koji je dokazan uzimanjem uzorka prostate iglom (biopsijom).

Stadijum T2 - kada se rak prostate može otkriti digitalnim pregledom kroz zadnje crevo. Ovaj stadijum ima podgrupe T2a, u kom je tumor samo u jednom režnju prostate i manji je od dva santimetra u prečniku, T2b, kad je tumor veći od dva santimetra u prečniku i zahvata samo jedan režanj prostate, i T2c, kad tumor zahvata oba režnja prostate.

U stadijumima T1 i T2 rak prostate je lokalizovan unutar same prostate.

Stadijum T3 - označava rak prostate koji je počeo da zahvata kapsulu prostate i da se širi izvan prostate zahvatajući semene kesice.

Stadijum T4 - označava stadijum raka prostate koji se potpuno raširio izvan prostate zahvatajući okolna tkiva i dajući metastaze u limfnim žlezdama i udaljene metastaze, najčešće u kostima. Ova dva stadijuma pripadaju uznapredovalom stadijumu raka prostate.

Postoji klasifikacija raka prostate po Glisonu (Gleason), koja ima grupe od 1 do 5, u zavisnosti od prisustva patoloških (bolesnih) ćelija u uzorku prostatičnog tkiva. Obično se gledaju dva karakteristična mesta i svako se ponaosob ocenjuje, tako da ova klasifikacija može da bude od 2 do 10 (2 puta 1=2 do 2 puta 5=10). Što ova klasifikacija pokazuje niži broj, to je prognoza raka prostate bolja.

Izvor: Krstarica

Otkrivanje raka prostate

dr Đorđe Adanja, spec. urologije (Centar za mušku urologiju, Toronto, Kanada)

Dijagnoza raka prostate može se podeliti na dva vremenska perioda. Prvi period je pre otkrića prostatičnog specifičnog antigena (PSA), kada dolaze bolesnici sa uznapredovalim stadijumom raka prostate i prisutnim simptomima, a drugi period je posle otkrića prostatičnog specifičnog antigena (PSA).

Uvođenje PSA testa (testa za rano otkrivanje raka prostate) u rutinsku upotrebu omogućilo je raniju dijagnostiku početnog stadijuma raka prostate. Rak prostate u početku ne pokazuje nikakve simptome. Ukoliko nađemo povišenu vrednost PSA u krvi pacijenta, počinjemo da primenjujemo druge dijagnostičke metode da bismo eventualno potvrdili ili isključili karcinom prostate.

Povišeni PSA govori nam da postoji neka iritacija prostate. Ta iritacija može da nastane usled upale prostate (prostatitis), uvećanja prostate (adenom prostate), posle cistoskopskog pregleda (pregled mokraćne bešike iznutra specijalnim instrumentom), posle digitalnog pregleda prostate (pregleda prostate prstom kroz zadnje crevo), posle seksualnog odnosa itd. Analiza krvi na PSA mora se uvek uzeti pre digitalnog pregleda prostate.

Digitalni pregled prostate je osnovna i neizbežna dijagnostička metoda kojom utvrđujemo osnovne karakteristike prostate: veličinu, ograničenost, konzistenciju, glatkoću i osetljivost. Obično reagujemo na povišen PSA tako što pacijentu prepišemo antibiotik koji treba da uzima u toku mesec dana.

Kada ponovimo analizu PSA, često vidimo da su vrednosti niže, tj. u granicama normale, i takvog pacijenta upućujemo na kontrolni pregled za godinu dana. Ukoliko se vrednost PSA nije smanjila, tj. ostala na istom (višem) nivou, ili pak porasla - onda bolesniku predlažemo da se uradi ultrazvuk prostate, i to specijalnom ultrazvučnom sondom kroz zadnje crevo, tzv. transrektalnim pristupom. Na tom pregledu možemo precizno da utvrdimo veličinu prostate (digitalnim pregledom grubo utvrđujemo da li je prostata uvećana ili nije), ali možemo da vidimo i sumnjiva polja na prostati, kalcifikacije, ili pak da ne vidimo ništa nenormalno.

U zavisnosti od starosti pacijenta, veličine prostate i visine vrednosti PSA - odlučujemo se za uzimanje uzorka prostate, tzv. biopsiju prostate. Biopsija prostate je jedina dijagnostička metoda koja može da nam potvrdi ili isključi dijagnozu raka prostate. Radi se sa specijalnom iglom kroz zadnje crevo pod kontrolom ultrazvuka. Uzima se 10-12 uzoraka, po 5-6 iz svakog režnja prostate. Procedura traje 2-3 minuta i radi se u lokalnoj anesteziji. Uzorci se šalju u patohistološku laboratoriju, gde se pregledaju pod mikroskopom i postavlja se dijagnoza. Najčešće isti uzorak gleda trojica patologa, nezavisno jedan od drugoga, kako bi se moguća greška svela na minimum. Patološki nalaz sadrži stadijum tumora i klasifikaciju tumora po Glisonu, na osnovu čega se odlučujemo za vrstu lečenja.

Ukoliko je karcinom mali, u samom začetku - dešava se da ga "promašimo" prilikom biopsije i nalaz koji dobijemo je negativan. Takvog bolesnika upućujemo na kontrolni pregled posle godinu dana i na osnovu digitalnog pregleda i visine PSA u krvi donosimo odluku o tome da li treba ponoviti biopsiju. Tada je veća mogućnost da se uzme uzorak iz sumnjivog mesta pošto je to mesto sada veće.

Izvor: Krstarica

Nova tehnologija donela je još neke metode lečenja lokalizovanog raka prostate (rak koji se samo nalazi u prostati i nigde se nije proširio).

To su: termoablacija (sečenje tkiva toplotom), krioablacija (sečenje tkiva niskom temperaturom), sečenje tkiva radiofrekventnim talasima, HIFU (fokusirani ultrazvuk visokog intenziteta), injekcije apsolutnog alkohola koje se daju direktno u tkivo, zatim mikrotalasna terapija i fotodinamska terapija. Dugoročni rezultati ovih terapija još nisu potpuno poznati i za ove vrste lečenja postoje vrlo strogi kriterijumi.

Uznapredovali rak prostate koji pripada stadijumu T3 I T4 i Glison klasifikaciji od 8 (4+4) pa naviše ne može se lečiti hirurškim putem, pošto su ćelije raka napustile prostatu i zahvatile prostatičnu kapsulu, semene kesice i ostalo okolno tkivo.

Pošto rak prostate u 90% slučajeva zavisi od muškog polnog hormona - testosterona, pribegava se terapiji koja ima cilj da suzbije dejstvo ovog hormona. Testosteron stimuliše rast i razvoj raka prostate.

U prošlosti se radila hirurška kastracija, pri čemu su bolesniku operativno odstranjivana oba testisa. Bolesnici su na tu operaciju nerado pristajali i vrlo je teško psihički podnosili.

Poslednjih decenija uvedeni su u upotrebu lekovi koji pripadaju grupi LH-RH analoga (zoladex, lupron...). Ovi lekovi su depo lekovi i njihovo dejstvo traje do šest meseci. Obično se daju potkožno, u masno tkivo, i to specijalnim špricem, a mogu da se daju i u mišićno tkivo.

Pošto remete hormonsku ravnotežu, pacijentima koji ih primaju mogu da se povećaju grudi, mogu da se profuzno znoje, da gube seksualnu želju i na kraju da postanu impotentni. Kod agresivnijih formi raka, uz ove lekove daju se i nesteroidni antiandrogeni (casodex), i to prvih 10-15 dana, da bi izazvali potpuni prestanak lučenja muških hormona. To se zove potpuna blokada androgena. Te bolesnike upućujemo na kontrolu na šest meseci, kada ponavljamo PSA, za koji očekujemo da bude blizu nule.

Kada je reč o dužini ove terapije, mišljenja su podeljena. Pojedini autori smatraju da ovu terapiju treba davati neprekidno, dok drugi smatraju da je treba davati tokom tri godine, a posle toga pratiti vrednost PSA u krvi, pa ponovo uvesti terapiju kada vrednost počne da raste. Ova terapija se dobro podnosi i kvalitet života se održava na pristojnom nivou.

Povremeno treba raditi kontrolnu scintigrafiju skeleta radi ranog otkrivanja metastatskih promena.

Izvor: Krstarica